حکمت هاي ده گانه لقمان در قرآن
لقمان کیست؟
یکی از حکمای راستین و بزرگ تاریخ، حضرت لقمان است که نامش در قرآن دو بار با عظمت
یاد شده و یک سوره قرآن بنام او است.
خداوند او را در قرآن بر این اساس یاد کرده که فرزندش را به ده اندرز بسیار مهم و
سرنوشت ساز نصیحت کرده، و این نصایح در ضمن پنج آیه سوره لقمان ذکر شده است.
او از نژاد مردم افریقا بود و بعضی او را از اهالی «اِیْله» که شهری بندری در کنار دریا، نزدیک
مصر، در سرزمین فلسطین بوده دانسته اند.
نظر به اینکه عمر طولانی کرد، با پیامبران بسیار (طبق بعضی از احادیث تا چهارصد پیامبر)
را دیدار کرده است. و نظر صحیح این است که او پیامبر نبود.
به عقیده بعضی چند سال قبل از تأسیس حکومت حضرت داود(ع)، و به نظر بعضی ده سال
پس از حکومت داود(ع) متولد شد، و عمر او تا عصر پیامبری حضرت یونس(ع) ادامه یافت،
او در عصر نبوّت و حکومت حضرت داود (ع) همراه آن حضرت به جنگ جالوت رفت،
و در کشتن جالوت که طاغوت آن عصر بود، شرکت داشت.
سلسله نسب لقمان را چنین نوشته اند: «لقمان بن عنقی بن مزید بن صارون»
و به گفته بعضی او پسرخاله یا خواهرزاده ایّوب(ع) بود،
و سلسله نسبش به ناحور بن تارَخ (برادر ابراهیم خلیل«ع») می رسد.
او عمر طولانی کرد، که عمرش را از دویست تا 560 سال، و از هزار تا 3500 سال نوشته اند،
در عین حال بسیار زاهد بود، و دنیا را به اندازه عبور از سایه ای به سایه دیگر در نزدیک آن
می دانست.
او مدّتی چوپان و برده قَیْن بن حسر (از ثروتمندان بنی اسرائیل) بود،
سپس بر اثر بروز حکمت های سرشار نظری و عملی از او، از طرف اربابش آزاد شد.
به نظر می رسد لقمان بیشتر عمرش را در خاورمیانه، به خصوص در فلسطین و بیت المقدس
گذرانده است، و نقل شده که قبرش در اِیله (یکی از بندرهای فلسطین) است.
او دارای فرزندان بسیار بود، آنها را به گرد خود جمع می کرد، و نصیحت می نمود.
و به گفته بعضی گرچه با گفتن «یا بُنَیّ؛ ای پسرک من» تنها پسر بزرگش به نام باران را مورد
خطاب خود قرار می داد، ولی خطاب او در حقیقت به همه پسران و فرزندانش، بلکه به همه
انسان ها بود.
حکمت لقمان
در آيه ۱۲ سوره لقمان آمده است: «وَ لَقَدْ آتَيْنا لُقْمانَ الْحِکْمَةَ؛ ما به لقمان حکمت داديم.»
اين آيه نشان ميدهد خداوندي که حکيم مطلق است لقمان را از حکمت سرشار بهره مند
و آن را تأييد کرده است .
حکمت هاي ده گانه لقمان در قرآن
خداوند در ميان حكمتهاي لقمان ، بخشي از حكمتهاي او به فرزندش كه ده فراز است ،
در قرآن در ضمن پنج آيه در سوره لقمان (آيات۱۳، ۱۶، ۱۷، ۱۸ و ۱۹) ميآورد كه بيانگر
ده نصيحت بزرگ و مفهوم عميق انسان سازي است، و آن ده فراز عبارتند از:
۱) توحید
۲) معاد
۳) نماز
۴) امر به معروف
۵) نهی از منکر
۶) صبر و استقامت
۷) تواضع
۸) دوری از خود خواهی
۹) اعتدال در راه رفتن
۱۰) اعتدال در صدا و سخن گفتن
ترجمه آيات
و آن دم كه لقمان به پسر خويش كه پندش مى داد گفت : اى پسرك من ! به خدا شرك ميار،
كه شرك، ستمى است بزرگ (۱۳)
اى پسرك من ! اگر عمل تو هم وزن دانه خردلى، آنهم پنهان در دل سنگى، يا در آسمان يا در
زمين باشد، خدا آن را مى آورد، كه خدا دقيق و كاردان است (۱۶)
اى پسرك من ! نماز به پا دار، و امر به معروف و از منكر نهى كن، و بر مصائب خويش صبر
كن، كه اين از كارهاى مطلوب است (۱۷)
اى پسرك من، از در كبر و نخوت از مردم روى بر مگردان و در زمين چون مردم فرحناك
راه مرو، خدا خودپسندان گردن فراز را دوست نمى دارد (۱۸)
در راه رفتن خويش معتدل باش، و صوت خود ملايم كن، كه نامطبوع ترين آوازها آواز خران
است (۱۹)
